مطالعات حيواني

انواع سویه های موش آزمایشگاهی

موش های آزمایشگاهی مورد استفاده در پژوهش ها

موش ها پستانداران کوچکی متعلق به راسته جوندگان هستند که همراه رت ها تقریبا ۹۵% از کل حیوانات آزمایشگاهی را تشکیل می دهند. موش خانگی (Mus musculus) گونه ای است که به دلایل مختلف از جمله اندازه کوچک، مطیع بودن، نگهداری آسان، عمر و چرخه ی تولید مثل کوتاه و همچنین به دلیل آناتومی و فیزیولوژی به طور گسترده در تحقیقات مطالعات حیوانی، بافت شناسی، تحقیقات سلولی، مولکولی، ژنتیک، جنین شناسی و میکروبیولوژی مورد استفاده قرار می گیرند.

این حیوانات برای مدل سازی بیماری های انسان، به منظور یافتن درمان های جدید و موثر تر استفاده می شوند. برخی از مدل های حیوانی که در آن ها از موش ها استفاده می شود عبارتند از: فشار خون بالا، بیماری دیابت، آب مروارید، چاقی، تشنج، مشکلات تنفسی، ناشنوایی، بیماری پارکینسون، بیماری آلزایمر، سرطان های مختلف، آسیب نخاعی، مدل زخم، سیروز کبدی، بیماری ام اس، بیماری صرع، مدل اعتیاد، مدل آزواسپرمی فیبروز کیستیک، سندرم نقص ایمنی اکتسابی، بیماری های قلبی و دیستروفی عضلانی. این این حیوانات در مطالعات رفتاری، پیری، تغذیه و ژنتیک نیز مورد استفاده قرار می گیرند.

مهمترین عامل پس از القای مدل های حیوانی بررسی روند القا مدل و تائیدیه های آن می باشد به این منظور از تست های رفتاری استفاده می شود.

انواع سویه موش های آزمایشگاهی که در تحقیقات به کار گرفته می شوند

سویه موش های همخون (inbred strains)

پس از ۲۰ نسل جفت گیری بین خواهر و برادر و یا والدین و فرزندان حاصل می شود. این سویه ها در مطالعاتی که نیاز به حیوانات یکسان از نظر ژنتیکی هستند استفاده می شود.

مثال هایی از این سویه ها عبارتند از: BALB/c، C3H، C57BL/6، CBA، DBA/2، C57BL/10، AKR، A، ۱۲۹، SJL

 موش BALB/c موش C3H
سمت راست موش سویه BALB/c سمت چپ موش سویه C3H

 سویه های موش Outbred stock

که حاصل جفت گیری سویه های متفاوت است. این موش ها در آزمایشاتی که احتیاج به موش های همزاد دارند مورد استفاده قرار می گیرند.

مثال هایی از این سویه شامل: Swiss Webster، CD-1، ICR می شود

سویه های موش جهش یافته خود به خود

سویه هایی که برای بررسی ویژگی های فنوتیپی حاصل از جهش های ژنتیکی خود به خودی و یا مطالعات فرآیندهای بیماری های مرتبط با جهش های خود بخودی ، پرورش داده می شوند.

مثال های این سویه شامل: Swiss Webster، CD-1، ICR، athymic nude، دیابتی غیر چاق (NOD)می شود.

سویه موش athymic nude

موش های دستکاری شده ی ژنتیکی مثل knock in یا Knock out

موش هایی که ژن ها در آن ها خاموش یا روشن شده است و برای شناسایی اثرات ژن های خاص مورد استفاده قرار می گیرند.

ویدئو آموزشی هندلینگ حیوانات آزمایشگاهی

موش های تراریخته

موش هایی هستند که ژنی از گونه های نامرتبط به ژنوم آن ها وارد شده است. از این جوندگان در مطالعاتی که به سم شناسی انسان می پردازد کاربرد دارند.

موش های تراریخته

بیولوژی موش های آزمایشگاهی

موش ها پستاندار هستند و سیستم اندام های آنها از نظر شکل، ساختار و فیزیولوژی بسیار شبیه به انسان است.

موش های نر بالغ ۴۰-۲۰ گرم و ماده های بالغ بین ۴۰-۲۵ گرم وزن دارند. بین ۳-۱ سال عمر می کنند. دمای بدن آنها بین ۵/۳۶ تا ۳۸ درجه ی سانتیگراد است. ضربان قلب آنها بین ۸۴۰-۳۱۰ بار در دقیقه، تعداد تنفس ۱۶۳ بار در دقیقه، مقدار آب مورد نیاز بدن ۸-۵ میلی لیتر در روز و غذای مورد نیاز بدن ۵-۳ گرم در روز می باشد.

فیزیولوژی موش های آزمایشگاهی

دارای حلقه های بسیار طولانی Henle در کلیه ها هستند، بنابراین دارای ادرار بسیار غلیظی هستند. در نتیجه، خروجی ادرار در موش ها معمولاً از یک یا دو قطره ادرار بسیار غلیظ تشکیل می شود. همچنین نر های بالغ مقدار زیادی پروتئین را از طریق ادرار خود دفع می کنند که بیشترین میزان این پروتئین ها فرمون است.

موش ها فقط دو نوع دندان دارند، دندان های آسیاب و مولار (پیشین). دندان های پیشین در طول زندگی جانور به طور مداوم رشد می کند. در صورت عدم تغذیه ی مناسب و عدم فرسایش دندان ها، رشد دائمی دندان های پیش باعث ایجاد مشکل در کامل قفل شدن فک جاندار می شود. دندان های آسیاب به صورت دائمی رشد نمی کنند.

معده دارای دو محفظه است که قسمت ابتدایی آن کاملاً کراتینه شده و قسمت انتهایی آن غده ای است. روده ای موجود ساده است و راست روده بسیار کوتاه است (۱ تا ۲ میلی متر) و از این رو مستعد پرولاپس است، به خصوص اگر حیوان کولیت داشته باشد. فلور دستگاه گوارش از بیش از ۱۰۰ گونه باکتری متشکل شده است که یک اکوسیستم پیچیده را تشکیل می دهد که به هضم و سلامت موش کمک می کند.

موش ها غدد عرق ندارند اما سطح نسبتا زیادی به ازای هر گرم وزن بدن دارند. این منجر به تغییرات چشمگیر در فیزیولوژی و رفتار در پاسخ به نوسانات دمای محیط می شود. وقتی دمای محیط خیلی سرد باشد، موش ها با گرمازایی بدون لرز (یعنی متابولیسم بافت چربی قهوه ای) پاسخ می دهند. علاوه بر نبود غدد عرق، آنها نمی توانند نفس نفس بزنند یا مقادیر زیادی بزاق تولید کنند تا به خنک کردن دمای بدن کمک کنند. بنابراین، هنگامی که موش ها در شرایط بسیار گرم قرار می گیرند، جریان خون را به گوش خود افزایش می دهند تا از دست دادن گرما را به حداکثر برسانند. موش ها در طبیعت به داخل لانه های خود که در دمایی سردتر هست، حرکت می کنند. منطقه گرمای خنثی، محدوده دمای محیطی که در آن موش مجبور نیست تغییرات تنظیمی در تولید گرمای متابولیکی یا از دست دادن حرارت تبخیری برای حفظ دمای خود انجام دهد، حدود ۶/۲۹ تا ۵/۳۰ درجه سانتی گراد است.

مطالب مرتبط: انواع تزریقات در موش آزمایشگاهیبیهوشی در موش آزمایشگاهیخونگیری از موش آزمایشگاهی

فیزیولوژی تولید مثل موش های آزمایشگاهی

دستگاه تناسلی ماده ها از تخمدان ها و مجرای تخمدان، رحم، دهانه رحم، واژن، کلیتوریس و غدد کلیتورال جفت تشکیل شده است. موش های ماده باردار دارای جفت هموکوریال هستند، شبیه به انسان (یعنی خون مادر در تماس مستقیم با کوریون، خارجی ترین لایه غشای جفت جنین است). ماده ها همچنین دارای پنج جفت غده پستانی هستند. دستگاه تناسلی نر ها از بیضه ها، آلت تناسلی و مجاری جنسی و غدد مرتبط تشکیل شده است. کانال های اینگوینال در موش نر باز است و بیضه ها می توانند به راحتی به داخل حفره شکمی جمع شوند. هر دو جنس دارای غدد پرپتوتال به خوبی توسعه یافته هستند که می توانند عفونی شوند. موش های نر دارای تعدادی غدد جنسی جانبی هستند، از جمله وزیکول های سمینال بزرگ، غدد انعقادی و پروستات. ترشحات این غدد بخش بزرگی از انزال موش را تشکیل می دهد. هنگامی که موش ها انزال می کنند، مایع منی یک انعقاد یا پلاگین جفتی تشکیل می دهد.

 تولید مثل موش های آزمایشگاهی

موش ها در طول سال به طور مداوم تولید مثل می کنند مگر اینکه شرایط برای آنها بسیار نامطلوب باشد (مثلا کمبود غذا). پتانسیل تولیدمثلی آنها می تواند تحت تأثیر تعدادی از تأثیرات خارجی مانند صدا، رژیم غذایی، چرخه نور، تراکم جمعیت یا محیط قفس قرار گیرد. ژنوتیپ همچنین می‌تواند بر عملکرد تولید مثلی تأثیر بگذارد، زیرا برخی از گونه‌های موش‌ها پرورش دهندگان ضعیفی دارند و اگر نوزادان متولد شوند ممکن است مراقبت‌های مادری ضعیفی دریافت کنند. اطلاعات فیزیولوژیکی تولید مثل

سن بلوغ در موش های نر از ۷-۴ هفتگی و در ماده ها از ۸-۴ هفتگی اتفاق می افتد. چرخه فحلی بین ۵-۴ روز، بارداری ۲۱-۱۹ روز، ۱۲-۹ توله به دنیا می آورند ، شیردهی ۲۱ روز است.

موش ها را می توان با استفاده از سیستم یک به یک (یک نر به یک ماده، تک همسر) یا در سیستم جفت گیری حرمسرا (جفت گیری چندهمسری) پرورش داد. در سیستم تک همسری، نر و ماده همیشه کنار هم رها می شوند، اما در هنگام از شیر گرفتن، توله ها از قفس خارج می شوند. این سیستم امکان استفاده حداکثری از فحلی پس از زایمان را فراهم می‌کند. در یک سیستم جفت گیری حرمسرا، چند نر با چند ماده قرار می گیرند، معمولاً به نسبت یک نر به دو تا شش ماده. ماده‌ها درست قبل از زایمان به قفس‌های جداگانه منتقل می‌شوند.

توله های موش بدون مو، نابینا و ناشنوا به دنیا می آیند و نیاز به مراقبت گسترده والدین دارند که عمدتاً توسط مادر ارائه می شود. به دلیل رنگ قرمز رنگ پوست توله های بدون مو، آنها را به نام “صورتی” نیز می شناسند. در حالی که توله‌ها می‌توانند دمای بدن خود را از طریق متابولیسم ذخایر چربی قهوه‌ای افزایش دهند، نمی‌توانند به اندازه کافی گرمای بدن خود را حفظ کنند تا زمانی که یک پوشش خز مناسب ایجاد کنند. بنابراین، گنجاندن مواد لانه سازی در قفس بسیار توصیه می شود.

مطمئن ترین روش برای تعیین جنسیت موش، اندازه گیری طول فاصله آنوژنیتال، یعنی فاصله مقعد تا اندام تناسلی است. این فاصله را می توان با یک خط کش اندازه گیری کرد. فاصله آنوژنیتال در نرها بیشتر از ماده ها است.

آموزش تعیین جنسیت موش آزمایشگاهی

رفتار های اجتماعی موش های آزمایشگاهی

موش ها موجودات اجتماعی هستند و به راحتی می توان آنها را در گروه قرار داد. روش اصلی ارتباط آنها از طریق فرمون است. این ماده شیمیایی به قدری مهم است که وقتی محیط های قفس تغییر می کند، مانند تمیز کردن ساده یا تغییر بستر، ممکن است درگیری رخ دهد تا زمانی که علامت گذاری بوی قفس به طور مجدد انجام شود.

مانند بیشتر جوندگان، موش ها حیوانات شبگردی هستند که در شب بیشترین فعالیت را دارند. آنها از فضاهای باز که ممکن است به راحتی توسط شکارچیان گرفتار شوند اجتناب می کنند. با وجود این، در مورد هر شی جدید در قلمرو خود بسیار کنجکاو هستند و اغلب آنها را به طور طولانی بررسی می کنند.

موش ها نه تنها بینایی ضعیفی دارند، بلکه کور رنگ نیز هستند. تعدادی از سویه های همخون (مانند C3H/He و FVB/N) با از شیر گرفتن کور می شوند. آنها با شنوایی بسیار حساس خود برای فرار و با حس بویایی و چشایی خود برای تشخیص غذا متکی هستند.

موش ها می توانند در طیف وسیعی از فرکانس های بین ۵/۰ تا ۱۲۰ کیلوهرتز را بشنوند. با این حال، موش های معمولی بیشتر به فرکانس های ۱۲ تا ۲۴ کیلوهرتز حساس هستند. در اینجا ذکر این نکته حائز اهمیت است که برخی از سویه های همخون ، به عنوان مثال، C57BL/6، قبل از ۱ سالگی دچار کاهش شنوایی قابل توجهی می شوند.

موش‌ها می‌توانند بالا بروند، شنا کنند و بپرند، اگرچه معمولاً ترجیح می‌دهند در صورت امکان از شنا کردن خودداری کنند. تحت شرایط خاصی امکان دارد رفتارهایی مثل جویدن ، چرخیدن، پریدن و پرخاشگری انجام دهند.

پرخاشگری یکی دیگر از رفتارهای مهم است که معمولاً در قفس های نر گروهی رخ می‌دهد. همچنین می تواند در ماده های گروهی و قفس های مختلط رخ دهد. نشانه هایی مبنی بر وجود یک حیوان تهاجمی در قفس، شامل زخم های گازگرفتگی روی دم، کفل، گوش ها و شانه های موش است. زخم ها می توانند آنقدر شدید باشند که باعث از دست دادن خون قابل توجه و تشکیل آبسه در محل گاز گرفته شده شوند. پرخاشگری ممکن است تحت تأثیر سویه، سن، و برخوردهای قبلی بروز پیدا کند. از نظر سویه‌ها، سویه‌های تهاجمی‌تر BALB/c، C57BL/10، C57BL/6، DBA/2 و سوئیس هم‌زاد هستند. روش‌های پیشگیری یا کاهش پرخاشگری شامل استفاده از دستگاه‌های غنی‌سازی با طراحی مناسب، فراهم کردن فضا و پناهگاه مناسب برای هر حیوان، گروه بندی موش ها قبل از رسیدن به بلوغ، استفاده از سویه های مطیع، و حذف حیوانات غالب در اسرع وقت است.

مطلب مرتبط: اصول اخلاقی کار با موش آزمایشگاهی

شرایط نگهداری موش های آزمایشگاهی

در اتاق حیوانات آزمایشگاهی موش ها تحت شرایط ویژه ای نگهداری می شوند انواع کلی موش های نگهداری شده در محیط آزمایشگاهی عبارتند از: موش ها با شرایط نگهداری معمولی، موش ها بدون پاتوژن خاص SPECIFIC-PATHOGEN-FREE (SPF) و موش های بدون میکروب. در نگهداری های معمولی، هیچ تلاشی برای دور نگه داشتن موجودات میکروبی و انگلی ناخواسته انجام نمی شود. موش هایی که به این روش نگهداری می شوند را می توان در قفس هایی با سر باز قرار داد. هوای اتاق، همراه با هر گونه آلاینده موجود در هوا، اجازه دارد آزادانه در قفس موش گردش کند. علاوه بر این، غذا و آب استریل نمی شوند، البته باید توجه داشت که آلودگی های میکروبی ممکن است از این طریق وارد جمعیت موش شوند.

موش‌های SPF در شرایط بازدارنده رشد می‌کنند تا اطمینان حاصل شود که از عوامل بیماری‌زا عاری هستند. مراقبت انجام می شود تا اطمینان حاصل شود که میکروب ها و انگل های ناخواسته از حیوانات حذف می شوند. موش های SPF معمولاً در قفس های تخصصی مانند قفس های میکرو ایزوله پرورش می یابند. این قفس ها دارای یک فیلتر ۲۲/۰ میلی متری هستند که به دفع میکروب ها و انگل ها کمک می کند. قفس های میکروایزوله دارای سیستم تهویه جداگانه هستند که هر کدام به یک منبع هوای فیلتر شده متصل اند و هوای فیلتر شده دریافت می کنند. در شرایط SPF، هر چیزی که با حیوان در تماس است باید استریل یا ضد عفونی شود به جز آب، غذا، بستر و قفس. هر کسی که با حیوانات کار می کند، از جمله محققان، باید مراقبت های ویژه ای انجام شود تا اطمینان حاصل شود که روش های دست زدن و آزمایش، پاتوژن های بالقوه را به کلنی وارد نمی کند. بنابراین، تمام کارها و روش های انجام شده روی موش های SPF اغلب تحت شرایط هوای فیلتر شده با HEPA، مانند داخل کابینت ایمنی زیستی، انجام می شود. قرار دادن موش در محیط فیلتر نشده هوای اتاق، حتی برای یک لحظه، کافی است تا به طور بالقوه موش را با مجموعه ای از میکروارگانیسم های ناخواسته رو به رو کند و در نتیجه وضعیت SPF آن را از بین ببرد. هنگامی که یک موش آلوده به کلنی بازگردانده می شود، کل کلنی در معرض خطر عفونت قرار می گیرد.

موش های بدون میکروب یا axenic طوری پرورش می یابند که هیچ گونه میکروب یا انگلی نداشته باشند. پرورش موش های بدون میکروب نیاز به نگهداری سختگیرانه دارد. معمولاً این امر مستلزم استفاده از فیلم های جداکننده‌ انعطاف‌پذیر است که هوای فیلتر شده با HEPA را برای موش‌ها فراهم می‌کند. علاوه بر این، هر گونه مواد (مانند غذا، آب و پوشش کف قفس) باید قبل از انتقال استریل یا کاملا ضدعفونی شود تا فضای زندگی جوندگان عاری از میکروب را با میکروارگانیسم‌های ناخواسته آلوده نکند.

علاوه بر محیط میکروبیولوژیکی سیستم‌های نگهداری حیوانات، موش‌ها باید در پارامترهای محیطی خاصی قرار بگیرند در غیر این صورت ممکن است دچار استرس شوند.

ویدئو آموزشی شرایط نگهداری گونه های آزمایشگاهی

تغذیه موش های آزمایشگاهی

این جونده ها همه چیزخوار هستند. در محیط آزمایشگاهی موش‌ها با یک رژیم غذایی پاک، سالم و مغذی جوندگان که به صورت پلت است تغذیه می‌شوند. رژیم های غذایی زیادی برای مراحل مختلف زندگی و برای حیوانات با مدل بیماری های خاص مانند دیابت شیرین، فشار خون بالا، کبد چرب و مدل ام اس فرموله شده است. این جیره ها ممکن است به صورت اتوکلاو یا پرتودهی برای جلوگیری از انتقال بیماری از طریق خوراک آلوده در دسترس باشند.

موش ها باید روزانه به طور مداوم آب داشته باشند. اگر حیوانات روزانه آب کافی دریافت نکنند، مصرف غذای آنها کاهش می یابد و بیمار می شوند. به منظور تامین آب مورد نیاز می توان از بطری، سیستم های آبیاری خودکار یا بسته های ژل مبتنی بر آب استفاده کرد.

بیماری های موش های آزمایشگاهی

برخی از علائم عمومی بیماری عبارتند از: کاهش وزن، افسردگی یا بی حالی، بی اشتهایی، چاقی، اسهال، ژولیده شدن پوشش موی بدن، تنفس غیرطبیعی، عطسه، ضعف، کم آبی، بزرگ شدن شکم، راه رفتن غیر طبیعی

بر اساس ساختار ژنتیکی و فیزیولوژیکی، موش‌ها می‌توانند دارای قابلیت ایمنی یا نقص ایمنی باشند. Immunocompetent به این معنی است که موش دارای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی است و می تواند به هر گونه آسیب پاسخ ایمنی بدهد. در مقابل، نقص ایمنی به این معنی است که برخی از اجزا یا اجزای سیستم ایمنی موش به طور طبیعی کار نمی‌کنند بنابراین نمی‌توانند پاسخ ایمنی کافی بدهند و بیشتر مستعد ابتلا به بیماری‌های عفونی هستند. موش‌های سرکوب‌شده سیستم ایمنی موش‌هایی هستند که سیستم ایمنی کاملی دارند، اما به دلیل یک دارو یا حالت شیمیایی یا بیماری، پاسخ ایمنی ضعیف می‌شود.

مطالب مرتبط: انواع تست های رفتاری در موش و رتپرفیوژن و فیکس کردن بافت در بدن موش آزمایشگاهی
خدمات مرتبط: پژوهش و مطالعه بروی حیوانات آزمایشگاهی – ایجاد انواع مدل های حیوانی –  خدمات بافت‌ شناسی، مهندسی بافت و رنگ آمیزی های پاتولوژی

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

15 − 10 =

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا